Fakdosiero pri

soc.culture.esperanto ("s.c.e")

Tio cxi estas esperantlingva fakdosiero (= dosiero de oftaj demandoj, kune kun iliaj respondoj) pri la forumo soc.culture.esperanto, mallonge "s.c.e". Bonvolu noti ankaux la anglalingvan fakdosieron ("FAQ", "Frequently Asked Questions") pri soc.culture.esperanto, kiu havas iomete alian celpublikon kaj respondas iom malsamajn respondojn ol tiu cxi.

  1. Kio estas soc.culture.esperanto? Kio estas Uzreto? Kio estas la "Grandaj 8"?
  2. Kiel atingi soc.culture.esperanto?
  3. Kion kaj kiel oni skribu en soc.culture.esperanto?
  4. Kiom longe jam ekzistas soc.culture.esperanto?
  5. Kiam kaj kial oni oficialigis soc.culture.esperanto-n?
  6. Kio estas filtrado de novajxgrupo?
  7. Kio estas "ret-etiketo"?
  8. "Plonki", "spami", kaj alia slango...
  9. Kie mi trovas pliajn informojn?

1. Kio estas soc.culture.esperanto? Kio estas Uzreto? Kio estas la "Grandaj 8"?

Soc.culture.esperanto estas unu el la multaj forumoj en "Uzreto". El la "Bluaj Pagxoj de Esperanto":

Uzreto (retnovajxoj, novajxgrupoj, forumaro; angle: Usenet, netnews) estas

arangxo de informintersxangxo en la komputilaj retoj en la formo de artikoloj, klasifitaj laux diversaj forumoj nomataj "novajxgrupoj". Ekz-e, unu novajxgrupo kun la temo Esperanto havas la nomon soc.culture.esperanto. Novajxgrupo funkcias simile al dissendolisto; sed ne ekzistas listo de ricevantoj, anstatauxe la retnovajxoj estas vaste dissendataj al multegaj komputejoj, kie uzulo povas legi novajxgrupon (kutime per novajxlegilo) se la komputejo abonas gxin. Kelkaj novajxgrupoj intersxangxas artikolojn kun dissendolistoj tiel ke ambaux havu la saman enhavon, ekz-e la grupo soc.culture.esperanto kun la listo ESPER-L.
La forumoj de Uzreto estas dividitaj en diversajn subarojn, kiujn oni rekonas per la prefikso, ekz-e "soc." por soc.culture.esperanto. La "Grandaj 8" ("Big 8") estas ok tiaj subaroj de Uzretaj forumoj kiuj estas legataj tutmonde (do, ne estas ligitaj al specifaj landoj). La forumoj en la "Grandaj 8" kutime estas legeblaj cxie kie Uzreto ekzistas. Por krei aux modifi forumojn en la "Grandaj 8" ekzistas aparta vocxdona proceduro. La laborlingvo de la "Grandaj 8" estas la angla.

La "Grandaj 8" estas:

sci.*
pri natursciencoj
comp.*
pri komputado
news.*
(pli-malpli administraj informoj) pri Uzreto mem. Novaj partoprenantoj en Uzreto nepre legu la informojn en news.announce.newusers!
humanities.*
pri homsciencoj (angle "humanities")
rec.*
pri distrajxoj (angle "recreation")
soc.*
pri socio, sociaj grupoj k.s.
talk.*
nefiltritaj diskutoj, inkluzive (sed ne nur) kverelacxojn
misc.*
pri diversaj temoj, ekz-e aktualaj politikaj k.s. novajxoj en misc.headlines!
Aliaj subaroj ol la "Grandaj 8" estas malpli vaste legeblaj, ekz-e alt.*, kaj/aux ligitaj al specifaj landoj, regionoj aux organizajxoj, kaj povas havi siajn apartajn procedurojn por krei aux modifi forumojn.

El la "Flavaj Pagxoj de Esperanto":

2. Kiel atingi s.c.e?

La TTT-adreso de soc.culture.esperanto estas: news:soc.culture.esperanto.

Viaj eblecoj partopreni novajxgrupojn en Uzreto dependas de la speco de via Interret-aliro. En la plej bona kazo vi jam havas la eblecon, eble ecx sen scii tion. Vi povas provi, simple uzante la TTT-adreson "news:soc.culture.esperanto" en via retlegilo, same kiel vi ankaux uzas TTT-adresojn de la tipo "http://....".

Se tio ne funkcias por vi, vi demandu al via loka provizanto de Interret-servoj. Se tiu ebligas al vi partopreni en Uzreto, kaj do en soc.culture.esperanto, tio kutime estas pli bona ol legi la dissendoliston esperanto-l. Se vi ne povas partopreni en Usenet kaj en soc.culture.esperanto, tiam vi aligxu al esperanto-l por partopreni tiumaniere (Vi aligxas simple sendante mesagxon al <esperanto-l-request@netcom.com>.) La enhavo de soc.culture.esperanto kaj de esperanto-l estas (aux estu) la sama.

Per TTT:

Alia ebleco partopreni en s.c.e estas per TTT. Ekzistas kelkaj servoj en TTT kiuj ebligas tion. Kelkaj tiaj servoj estas:

3. Kion kaj kiel oni skribu en soc.culture.esperanto? GHISDATIGITA!

Pri la celata enhavo de s.c.e informas gxia statuto, kiu estas oficiale dulingva. Gxi estis akceptita per vocxdono en Uzreto kun 224 kontraux 31 vocxoj en marto 1997. Jen la plena teksto:

CHARTER: soc.culture.esperanto

(English - see below for Esperanto translation)

soc.culture.esperanto is a newsgroup for discussion in or about the Esperanto language, about its culture, politics, history, and all topics normally discussed in "soc.culture.*" newsgroups.

The Esperanto language (a planned language initiated in 1887) is spoken in over 100 countries around the world. It is not bound to a specific nation or geographic area, yet it has a rich culture including literature, periodicals, meetings, travelling, correspondence, slang, folklore, science, radio, theatre, and, more recently, activities on the Net.

Topics that are welcome in soc.culture.esperanto include (but are not limited to): the Esperanto culture in all its forms, the Esperanto community and movement, current events, and, of course, the language itself, as well as discussions relating to other planned languages. (However, flame wars about which planned language is "better" should be avoided.)

Preferred language of soc.culture.esperanto is Esperanto. Beginners are especially encouraged to post in Esperanto, or maybe bilingually in Esperanto alongside their native tongue. Postings in other languages that are not related to Esperanto are considered off-topic. Posters to soc.culture.esperanto should be aware of the global distribution of the group and should assume that not everybody in it understands English.

STATUTO: soc.culture.esperanto

soc.culture.esperanto estas novajxgrupo por diskuti en aux pri Esperanto, pri gxiaj kulturo, politiko, historio, kaj cxiaj temoj ordinare diskutataj en "soc.culture."-novajxgrupoj.

Esperanto (planlingvo iniciatita en 1887) estas parolata en pli ol 100 landoj cxirkaux la mondo. Gxi ne apartenas al specifa nacio aux geografia areo, tamen gxi havas ricxan kulturon inkluzive literaturon, periodajxojn, kunvenojn, vojagxadon, korespondadon, slangon, folkloron, sciencon, radion, teatron, kaj, pli moderne, aktivajxojn en la Reto.

Inter la temoj bonvenaj en soc.culture.esperanto trovigxas (ne nur): la esperanta kulturo en cxiuj gxiaj formoj, la esperantaj komunumo kaj movado, aktualaj eventoj, kaj, kompreneble, la lingvo mem, kaj ankaux diskutoj rilate aliajn planlingvojn. (Tamen, oni evitu kverelacxojn pri kiu planlingvo estas "pli bona".)

Preferata lingvo de soc.culture.esperanto estas Esperanto. Komencantoj estas speciale instigitaj afisxi en Esperanto, eventuale dulingve en Esperanto apud sia denaska lingvo. Afisxoj alilingvaj sen rilato al Esperanto konsideratas ekstertemaj. Afisxantoj al soc.culture.esperanto konsciu la tutmondan disvastigxon de la grupo kaj supozu ke ne cxiu ano komprenas la anglan.

Pri la maniero diskuti en la forumo, oni respektu la gxeneralajn normojn pri konduto en retforumoj - vidu "ret-etiketo" - kaj aparte la konsilojn pri Kiel citi en Uzreto kaj pri amas-dissendado ("spamo").

Kiel skribi esperantajn literojn en s.c.e?

La jenaj kvar metodoj estas relative vaste uzataj en Uzreto kaj en TTT, du substituaj metodoj kun pure 7-bita Askio ("ASCII"), kaj du ne-askiaj signokodoj: Pri iliaj respektivaj (mal)avantaghoj eblas legi aliloke, ekz-e en la anglalingva fakdosiero. Gxenerale estas pli rekomendinde uzi iun el tiuj kvar metodoj en s.c.e ol uzi iun apenaux uzatan aux mem elpensitan metodon. La du substituaj (7-bitaj, askiaj) metodoj funkcias en ajnaj komputilaj sistemoj. La du ne-askiaj metodoj povas bezoni apartajn programvaron, tiparojn kaj/aux tehxnikajn spertojn; specife notu ke mesagxoj tiel skribitaj nepre havu gxustajn kodinformojn en la mesagxkapo.

Oni evitu kverelojn en s.c.e pri kiu metodo estas "pli bona". Tre probable cxiuj viaj argumentoj pri la temo estas jam plurfoje diritaj de iu alia antaux vi kaj nur tedas la forumanojn.

4. Kiom longe jam ekzistas soc.culture.esperanto?

La prahistorio de s.c.e estas vualita en nebulo. Sxajne la grupo jam ekzistis antaux 1990, sed detaloj mankas.

5. Kiam kaj kial oni oficialigis soc.culture.esperanto-n?

From: Edmund Grimley-Evans <Edmund.Grimley-Evans@cl.cam.ac.uk>
Date: Wed, 19 Mar 1997 23:00:30 +0000
Subject: SCE

Esperanta nova^jgrupo oficialigita

La 18-an de marto 1997 oni anoncis la rezulton de balotado, per kiu nun oficiali^gas "soc.culture.esperanto", `nova^jgrupo por diskuti en a^u pri Esperanto, pri ^giaj kulturo, politiko, historio, kaj ^ciaj temoj ordinare diskutataj en "soc.culture."-nova^jgrupoj'.

Nova^jgrupo estas klaso de mesa^goj en retnova^joj, kiuj estas publike legeblaj mesa^goj en komputila reto. La mesa^goj, kiujn oni nomas pro ilia publikeco anka^u afi^soj, estas kopiataj inter tiel nomataj nova^jserviloj, kaj uzantoj konsultas ilin per nova^jlegilo, programo, kiu konekti^gas al nova^jservilo kaj de^sutas afi^sojn la^u la mendoj de la uzanto.

La sistemo de nova^jgrupoj ne havas registaron; ^ciu administranto regas sian propran nova^jservilon. Tamen ekzistas establita regularo pri la kreado de novaj nova^jgrupoj en la ^cefa hierarkio de Usenet, kiu konsistas el la grupoj kun nomoj, kiuj komenci^gas per comp, humanities, misc, news, rec, sci, soc kaj talk. Post kvaza^uoficiala `peto pri diskuto' okazas balotado, en kiu ^ciu ajn rajtas vo^cdoni. Tamen, ^car oni ne rajtas varbi vo^cdonantojn, la nombro de la vo^cdonintoj malofte estas multe pli ol mil.

La nova^jgrupo "soc.culture.esperanto" ekzistas jam de anta^u 1990, sed ^gi neniam estis oficiale kreita la^u la hodia^ua regularo. Pro tio oni ^ci-jare iniciatis ^gian rekreon la^u la oficiala proceduro.

Proponita nova^jgrupo estas akceptita, se la jesoj estis minimume du trionoj el la validaj balotoj (jesoj kaj neoj), kaj la jesoj superis la neojn per almena^u 100. Dum la balotado pri soc.culture.esperanto oni anoncis la malsukceson de soc.culture.punjab.moderated, ^car nur 113 homoj jesis ^gin, dum 70 neis. Tiuj ciferoj estas kompreneble mirinde malgrandaj, se oni konsideras, kiom da homoj en la mondo havas retpo^ston kaj povus vo^cdoni.

Kvankam jam pli ol mil esperantistoj registris sian retadreson en publika adresaro en la komputila reto (ftp:...), oni iom timis, ^cu vere la esperantistoj venos sufi^ce amase por sukcesigi la balotadon, speciale ^car povus veni amase anka^u la kontra^uuloj. Tamen la rezulto montri^gis feli^ca: estis 224 jesoj, 31 neoj, unu sinteno kaj unu malvalida baloto.

Por eviti falsadon de balotoj la balotado devas estis publika kaj ne sekreta, do la anonco pri la rezulto inkluzivis liston de la balotoj. Estas rimarkinde, ke iom pli ol duono el tiuj, kiuj vo^cdonis jese, estis de anglalingvaj landoj: kvankam la uzantoj de soc.culture.esperanto estas grupo multe pli internacia ol la uzantoj de aliaj nova^jgrupoj, ili havas la^ulandan distribuon tute malsimilan ol Esperantujo mem.

6. Kio estas filtrado de novajxgrupo?

Filtrado estas elekto de legotaj/nelegotaj mesagxoj en novajxgrupo. Ekzistas du tre malsamaj specoj de filtrado, kiujn oni ne konfuzu: Privata filtrado, kiu baras elsxuton de mesagxoj, kaj publika filtrado, kiu baras alsxuton de mesagxoj.

Plej multaj programoj por legi novajxgrupojn ebligas filtradon de la elsxutataj mesagxoj. Oni povas ekzemple forfiltri cxiujn mesagxojn skribitajn de unu specifa homo, aux cxiujn mesagxojn kiuj havas specifan temon. Tiu filtrado okazas tute private por cxiu leganto: Do, se unu uzanto decidas forfiltri mesagxojn kun specifa auxtoro aux specifa temo, tio nur signifas ke gxuste tiu uzanto ne plu vidos la mesagxojn kun tiu auxtoro aux tiu temo. Tiu filtrado do neniel influas kion vidos aux ne vidos aliaj forumanoj.

Kutime la novajxlega programo kolektas la nomojn de forfiltrendaj personoj kaj temoj en specifa tekstodosiero, nomata la ignordosiero (angle: "kill file"). Vidu ankaux: "plonki".

Kelkaj novajxgrupoj estas filtrataj (angle: "moderated"), t.e. ili havas elektita(j)n retano(j)n en la rolo de filtristo (angle: "moderator"), kies tasko estas filtri mesagxjon antaux ilia eniro en la forumon. La filtristo(j) malaprobas/-u cxiujn mesagxojn kiuj ne rilatas al la temo de la forumo aux kiuj alimaniere kontrauxas al la statuto de la forumo. Soc.culture.esperanto estas nefiltrata forumo.

7. Kio estas "ret-etiketo"? NOVA!

Ret-etiketo (angle "netiquette" el "net" = "reto" kaj "etiquette" = "etiketo"): Gxeneralaj reguloj pri bona kaj akceptebla konduto en retforumoj. Ili estas legeblaj -- kaj leg-endaj! -- precipe en la novajxgrupo news.announce.newusers (anglalingve), sed ankaux en pluraj aliaj lokoj; i.a. (en Esperanto) la konsiloj pri Kiel citi en Uzreto kaj pri amas-dissendado ("spamo").

8. "Plonki", "spami", kaj alia slango... GHISDATIGITA!

Kio estas...
"Fakdosiero", "Oftaj Demandoj", "OD":
(Angle "FAQ", "Frequently Asked Questions".) Listo de oftaj demandoj (kutime kun respondoj) pri specifa temo aux specifa forumo.

Kio estas "ret-etiketo"?
Gxenerale respektendaj kondutreguloj en retforumoj. Vidu en la antauxa sekcio.

Kio estas "PMEG"?
La Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko. Se vi havas gramatikajn demandojn, gxi tre kredeble jam enhavas bonan, detalan respondon al ili, do estas rekomendinde legi en gxi antaux ol demandi ilin en s.c.e (kaj specife antaux ol komenci "formikfikadon").

Kio estas "PV", "PIV", "PAG"?
"Plena Vortaro", "Plena Ilustita Vortaro" kaj "Plena Analiza Gramatiko", respektive.

Kio estas "legumino"?
Teksto(-dosiero) akompananta programvaron kaj leg-enda antaux gxia ekuzo. Gxia nomo estas ofte "README" (angle: "legu min") aux simile. Simile al "fakdosiero".

Kio estas "afisxi"?
Kontribui al retforumo. La kontribuita mesagxo estas "afisx(ajx)o".

Kio estas "plonki"?
"Plonki" signifas enigi la nomon de iu retano en sian ignordosieron, t.e. ekignori ties cxiujn mesagxojn, vidu Filtrado. (Iuj interpretas la radikon "PLONK" kiel "Pro La Orgojlo Ne Koninda" ;-)

Kio estas "spami"?
"Spami" estas amase dissendi nepetitan mesagxon al pluraj retposxtaj ricevantoj aux al pluraj novajxgrupoj. Spamado estas gxenerale konsiderata altruda kaj ofenda, kaj spamanto riskas perdi sian retkonekton. Pli da detaloj legeblas en la FAQ-eto pri spamo.

Kio estas "flami"?
"Flami" aux "flammiliti" estas malpace kaj ofende disputi, kverelacxi, en retforumo. Notu ke diskutado, ecx akra, estas akceptebla laux ret-etiketo, sed flamado ("flammilito") gxenerale ne (krom en kelkaj specifaj forumoj).

Kio estas "trolo"?
Flamlogilo; provoka afisxo al iu retforumo, intencita ofendi kaj kauxzi "flamojn".

Kio estas "ri"?
Proponita nova pronomo, neoficiala, intencita por uzo anstataux "li" aux "sxi"; eksperimente uzata de malgranda nombro de esperantistoj. Se vin interesas ekscii pli, uzu sercxmasxinon por trovi en la Reto la vorton "Riisma".

Kio estas "suoma"?
Finna.

Kio estas "auh"?
Erara kaj evitinda transskribo por esperanta U kun hoketo. En la korekta H-metodo, difinita en la Fundamento de Esperanto, oni uzas postan H anstataux la cirkumfleksoj (cxapeloj), kaj simple forlasas la hoketon super U, do: CH, GH, HH, JH, SH, U.

Kio estas "E-posxto"?
"Esperanto-posxto". (Notu: en Esperanto, "E" cxiam signifas "Esperanto"!) Se vi hazarde celas paroli pri retposxto (angle "E-mail"), diru "retposxto".

Kio estas "Donkon"?
"Donkon" estas nomo donita al unu certa retano plurfoje aperanta en s.c.e. "Donkon" uzas multajn malsamajn kasxnomojn kaj retadresojn sed cxiam rekoneblan stil(acx)on, kiun karakterizas multaj majuskloj, mikso de fusxega angla kaj fusxega esperanta lingvajxoj, fanatikeco, ne-reago al argumentoj, plurafisxado al diversaj, senrilataj novajxgrupoj kaj gxenerala malatento al ret-etiketo. Unu el la plej notindaj fusxoj estas la misskribo "Donkon" anstataux "Dankon", el kio do la alnomo.

Kion signifas "Ehxosxangxo cxiujxauxde"?
Gxi estas simpla kaj (espereble) facile memorebla testfrazo enhavanta cxiujn supersignitajn literojn de Esperanto, kiu tauxgas por, ekz-e, testi kiel (mal)bone iuj programvaroj aux kodigoj traktas esperantajn literojn. Ekzemple, tie cxi gxi estas skribita per la kodo "Latin-3": "Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde".

Kio estas "formikfikado"?
Proksimume "disfendi, dissplitigi harojn (subtilacxe diskuti)" (PIV), precipe pri detalegoj de la esperanta gramatiko. Laux Bertilo W., tiu esprimo "origine rilatis gxuste al miaj mejlolongaj afisxoj pri nekompreneblaj gramatikaj metafizikajxoj".

Kio estas "diplodoko"?
Speco de dinosauxroj, vivinta en la jxurasa epoko (PIV); oni asertas ke gxi havis du cerbojn. Kiel gxi rilatas al s.c.e, estas neklare.

9. Kie mi trovas pliajn informojn?

Vidu ankaux:


[VEB] Tio cxi estas http://www.esperanto.net/veb/sce.html.
NE kopiu cxi tiun pagxon! Sed hiperligoj al gxi estas bonvenaj.
Last modified: Wed Aug 18 15:11:15 MET DST 1999
Kopirajto İ Martin Weichert <veb@esperanto.nu>